ISO 9001 ve ISO 45001: Kalite ve güvenlik
ISO 9001 ürün ve hizmet kalitesine, ISO 45001 ise çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunmasına odaklanır. Yapıları aynı olsa da gereklilikleri farklı amaçlara hizmet eder. Karşılaştırmayı inceleyin.
Yan yana karşılaştırma
Aşağıdaki tablo, kuruluşunuz için uygun standardı seçerken önem taşıyan özellikler açısından ISO 9001'i (kalite yönetimi) ve ISO 45001'i (iş sağlığı ve güvenliği yönetimi) karşılaştırır.
| Özellik | ISO 9001 | ISO 45001 |
|---|---|---|
| Odak | Ürün ve hizmet kalitesi, müşteri memnuniyeti | Çalışanların sağlık ve güvenliği; işle ilgili yaralanmaların ve sağlık sorunlarının önlenmesi |
| Kapsam | Ürün veya hizmet uygunluğunu ve müşteri memnuniyetini etkileyen tüm süreçler | Çalışanların ve kuruluşun kontrolü altındaki diğer kişilerin sağlık ve güvenliğini etkileyebilecek tüm faaliyetler |
| Temel gereklilikler | Müşteri şartları, tasarım ve geliştirme, üretim kontrolü, müşteri memnuniyetinin izlenmesi | Tehlikelerin belirlenmesi, risk değerlendirmesi, kontrol hiyerarşisi, çalışanlara danışma ve katılımları, acil durumlara hazırlık |
| Risk yaklaşımı | Ürün uygunluğu ve müşteri memnuniyetiyle ilgili riskler ve fırsatlar | Tehlikeler, yasal şartlar ve güvenlik performansını iyileştirme fırsatlarıyla ilgili İSG riskleri |
| Kimler ihtiyaç duyar? | Uygun ürün ve hizmetleri tutarlı biçimde sunabilme yeteneğini göstermek isteyen her kuruluş | Güvenli çalışma koşulları sağlamak, yaralanmaları önlemek ve çalışanların esenliğine bağlılığını göstermek isteyen kuruluşlar |
| Belgelendirme kuruluşu | Akredite belgelendirme kuruluşları (ör. UKAS, ANAB, JAS-ANZ) | Aynı akredite belgelendirme kuruluşları; denetimler sıklıkla ISO 9001 ile birlikte yürütülür |
Temel farkların açıklaması
Her iki standart da 4'ten 10'a kadar aynı madde numaralarını içeren Üst Düzey Yapıyı (Ek SL) kullanır. Ancak konuya özgü içerikleri önemli ölçüde farklılaşır.
- Müşteri ve çalışan: ISO 9001, müşteri şartlarını karşılamayı ve müşteri memnuniyetini artırmayı amaçlar. ISO 45001, çalışanları zarardan korumayı ve güvenli, sağlıklı işyerleri oluşturmayı amaçlar. Öncelik verdikleri ilgili taraflar temelden farklıdır.
- Tehlikelerin belirlenmesi: ISO 45001; tehlikeleri belirlemek, İSG risklerini değerlendirmek ve kontrol hiyerarşisine göre önlemler seçmek için sistematik bir süreç ister. Hiyerarşi; ortadan kaldırma, ikame, mühendislik kontrolleri, idari kontroller ve kişisel koruyucu donanımdan oluşur. ISO 9001'de buna eşdeğer bir gereklilik yoktur.
- Çalışanlara danışma ve katılım: ISO 45001; tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirmesi dâhil, çalışanlara danışılmasına ve İSG yönetim sistemine katılımlarının sağlanmasına önem verir. ISO 9001'de bu gereklilik bulunmaz.
- Acil durumlara hazırlık: ISO 45001; yangın, kimyasallara maruziyet veya makine arızaları gibi olası işyeri acil durumları için özel planlama ister. ISO 9001, acil durumlara hazırlık gereklilikleri içermez.
- Yasal çerçeve: ISO 45001, İSG ile ilgili yasal şartların belirlenmesine ve karşılanmasına önem verir; bunlar iş sağlığı ve güvenliği mevzuatını, işyeri düzenlemelerini ve uygulama kurallarını kapsar. ISO 9001 de uygulanabilir şartların bilinmesini ister; ancak güvenlik alanındaki yasal çerçeve genellikle daha kapsamlıdır ve cezai sorumluluk doğurabilir.
Ortak özellikler
Odakları farklı olsa da ISO 9001 ve ISO 45001'in birçok ortak yönü vardır:
- İkisi de aynı madde numaralarını içeren Üst Düzey Yapıyı (Ek SL) kullanır
- İkisi de süreç yaklaşımı ve risk temelli düşünme ister
- İkisi de liderlik taahhüdü ve dokümante edilmiş politika ister
- İkisi de ölçülebilir hedefler belirlemeyi ve bu hedeflere ulaşmayı planlamayı ister
- İkisi de yetkinlik, farkındalık ve iletişim süreçleri ister
- İkisi de dokümante edilmiş bilgi, doküman kontrolü ve kayıtlar ister
- İkisi de iç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi ve sürekli iyileştirme ister
- İkisi de Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al (PUKÖ) döngüsünü izler
İkisi birlikte uygulanabilir mi?
Evet; birçok kuruluş ikisini birlikte uygular. Ortak Üst Düzey Yapı, ISO 9001 ve ISO 45001'in tek bir yönetim sistemine entegre edilmesini kolaylaştırır. Kalite ve güvenlik için ayrı sistemler yerine, ortak süreçlerle iki standardın gerekliliklerini karşılayan bir Entegre Yönetim Sistemi (EYS) kurulabilir.
Entegrasyon, ürün kalitesi ve çalışan güvenliğinin birlikte kritik olduğu üretim, inşaat ve mühendislik kuruluşlarında özellikle yararlıdır. Tek bir denetim programı iki standardı kapsayabilir; yönetimin gözden geçirmesi kalite ve güvenlik performansını birlikte ele alabilir; ortak düzeltici faaliyet süreci iki alandaki uygunsuzlukları yönetebilir.
ISO 9001 belgeniz zaten varsa, yapısal gerekliliklerin yaklaşık %70'i örtüştüğünden ISO 45001'i eklemek bağımsız bir uygulamadan daha verimlidir. İlave çalışma ağırlıklı olarak tehlikelerin belirlenmesini, İSG risk değerlendirmesini, kontrol hiyerarşisini ve çalışanlara danışma süreçlerini kapsar.
Hangisinden başlamalısınız?
Seçiminiz iş bağlamınıza, paydaş beklentilerine ve tabi olduğunuz düzenlemelere bağlıdır:
- Temel itici gücünüz müşteri şartları, ihaleler veya ürün ve hizmet tutarlılığını artırmaksa ISO 9001 ile başlayın.
- İnşaat, üretim, petrol ve gaz veya madencilik gibi yüksek riskli bir sektördeyseniz, güvenlik olayları yaşadıysanız ya da İSG açısından gerekli özeni gösterdiğinizi kanıtlamanız gerekiyorsa ISO 45001 ile başlayın.
- Baştan kapsamlı bir yönetim sistemi kurmak ve iki ayrı uygulama projesinin ek yükünden kaçınmak istiyorsanız ikisini birlikte uygulayın.
Sonraki adıma hazır mısınız?
Bir veya iki standardı uyguluyor olsanız da aşağıdaki kaynaklar başlamanıza yardımcı olur.
- Entegre yönetim merkezi — ISO 9001 ve ISO 45001'i tek bir EYS'de birleştirme rehberleri ve araçları
- EYS kontrol listesi — Her iki standardı tek dokümanda ele alan madde bazlı kontrol listesi
- ISO 9001 Kontrol Listesi — Kalite yönetimi için kapsamlı denetim kontrol listesi
- ISO 45001 Kontrol Listesi — İş sağlığı ve güvenliği için kapsamlı denetim kontrol listesi